لیفان ایکس ۶۰ یکی از محبوبترین کراساوورهای چینی در بازار ایران است که از سال ۱۳۹۱ توسط شرکت کرمان موتور مونتاژ و عرضه شد و به سرعت توانست جایگاه ویژهای در میان خانوادهها و کسانی که به دنبال خودرویی جادار، نسبتاً مجهز و با قیمت مناسب بودند به دست آورد. این خودرو که بر پایه پلتفرم قدیمی لیفان ۶۲۰ ساخته شده، با موتور ۱.۸ لیتری تنفس طبیعی LF481Q3 و قدرت حدود ۱۳۱ اسب بخار، در دو نسخه دندهای دستی و اتوماتیک CVT به بازار آمد و به دلیل فضای کابین وسیع، ارتفاع مناسب از سطح زمین و امکانات قابل قبول برای زمان خود، توانست فروش خوبی داشته باشد. هرچند لیفان X60 از نظر کیفیت ساخت و دوام قطعات انتقادهایی دریافت کرد اما همچنان یکی از خودروهای پرطرفدار در رده کراساوورهای اقتصادی باقی مانده و بسیاری از مالکان آن پس از سالها استفاده هنوز به دنبال اطلاعات فنی و تعمیراتی دقیق برای نگهداری بهتر خودرو هستند. یکی از قطعات مهم و حساس در موتور این خودرو که تأثیر مستقیم بر عملکرد، شتاب، مصرف سوخت و نرمی رانندگی دارد، دریچه گاز است و سؤال رایجی که مالکان این خودرو مطرح میکنند این است که آیا دریچه گاز لیفان X60 برقی است یا سیمی.
دریچه گاز یا به اصطلاح فنی Throttle Body قطعهای است که در مسیر ورود هوا به موتور قرار دارد و میزان هوای ورودی به محفظه احتراق را کنترل میکند. این قطعه دقیقاً بعد از فیلتر هوا و قبل از منیفولد ورودی قرار گرفته و پروانهای فلزی داخل آن با باز و بسته شدن، حجم هوای عبوری را تنظیم میکند. در خودروهای قدیمیتر، پدال گاز از طریق یک کابل فلزی یا سیمی مستقیماً به این پروانه متصل بود و با فشار دادن پدال، کابل کشیده میشد و پروانه باز میگردید؛ به همین دلیل به آن دریچه گاز سیمی یا مکانیکی گفته میشود. اما با پیشرفت تکنولوژی و ورود سیستمهای مدیریت الکترونیکی موتور، دریچه گاز به شکل برقی یا الکترونیکی (Electronic Throttle Control یا Drive-by-Wire) درآمد که در آن دیگر کابلی وجود ندارد و پدال گاز فقط یک سنسور موقعیت است که سیگنال الکتریکی را به کامپیوتر موتور (ECU) میفرستد و ECU بر اساس اطلاعات دریافتی از سنسورهای مختلف، موتور الکتریکی کوچک داخل دریچه گاز را فرمان میدهد تا پروانه را با دقت بسیار بالا باز یا بسته کند. این سیستم مزایای زیادی دارد از جمله کنترل دقیقتر نسبت هوا به سوخت، کاهش مصرف سوخت، کاهش آلایندگی، امکان فعالسازی کروز کنترل، تنظیم نرمتر دور آرام و هماهنگی بهتر با سایر سیستمهای موتور مانند زمانبندی متغیر سوپاپ در مدلهای پیشرفتهتر.
در لیفان ایکس ۶۰ دریچه گاز کاملاً برقی است و از نوع Drive-by-Wire محسوب میشود. موتور این خودرو هیچ کابل مکانیکی از پدال گاز به دریچه ندارد و ارتباط بین پدال و دریچه صرفاً الکتریکی است. پدال گاز در لیفان X60 یک پدال الکترونیکی است که دو سنسور موقعیت (یکی اصلی و یکی پشتیبان برای ایمنی) دارد و با فشار دادن پدال، این سنسورها ولتاژ متغیری تولید میکنند که به ECU ارسال میشود. ECU با توجه به ورودیهای دیگر مانند سنسور موقعیت میل سوپاپ، سنسور دور موتور، سنسور دمای هوا، سنسور فشار منیفولد و حتی سنسور اکسیژن، زاویه دقیق باز شدن پروانه دریچه گاز را محاسبه میکند و موتور DC کوچک داخل دریچه را میچرخاند تا پروانه به موقعیت مورد نظر برسد. این سیستم در مدلهای اولیه لیفان X60 (سالهای ۱۳۹۱ تا ۱۳۹۵) و همچنین مدلهای فیسلیفت و اتومات نیز به همین شکل اجرا شده و هیچ نسخه سیمی از دریچه گاز برای این خودرو تولید نشده است. به عبارت دیگر لیفان X60 از همان ابتدا با فناوری دریچه گاز برقی عرضه شد و این ویژگی آن را از بسیاری از خودروهای همرده چینی قدیمیتر متمایز میکند.
بیشتر بدانید:
استفاده از دریچه گاز برقی در لیفان X60 مزایای قابل توجهی به همراه دارد. اول اینکه ECU میتواند هوای ورودی را با دقت بسیار بیشتری کنترل کند و در نتیجه احتراق بهینهتر انجام میشود که هم مصرف سوخت را کاهش میدهد و هم آلایندگی را پایین میآورد. دوم اینکه پدال گاز نرمتر و خطیتر عمل میکند و راننده احساس میکند پاسخگویی موتور دقیقتر است. سوم اینکه سیستم میتواند در شرایط مختلف مانند دور آرام، شتابگیری ناگهانی یا رانندگی در سربالایی، زاویه دریچه را به صورت هوشمند تنظیم کند و دور موتور را پایدار نگه دارد. همچنین وجود سنسور پشتیبان در پدال گاز و سنسور موقعیت داخل دریچه گاز باعث افزایش ایمنی میشود زیرا اگر یکی از سنسورها خراب شود ECU میتواند از سنسور دیگر استفاده کند و موتور را خاموش نکند.
با این حال دریچه گاز برقی لیفان X60 معایبی هم دارد که مالکان باید از آنها آگاه باشند. یکی از مشکلات رایج کثیف شدن پروانه و دیواره داخلی دریچه است که به دلیل بخار روغن PCV و ذرات گردوغبار به مرور رسوب کربنی ایجاد میکند و باعث میشود پروانه روان حرکت نکند یا در موقعیت نیمهباز گیر کند. این مسئله اغلب با علائمی مانند تأخیر در گاز خوردن، کپ کردن خودرو هنگام شتابگیری، نوسان دور موتور درجا یا حتی بالا ماندن دور در حالت درجا همراه است. دلیل دیگر مشکلات مربوط به موتور الکتریکی کوچک داخل دریچه است که پس از مدتی ممکن است ضعیف شود یا سنسور موقعیت دریچه گاز (TPS) که داخل بدنه ادغام شده، دقت خود را از دست بدهد و سیگنال نادرست به ECU بفرستد. در این موارد معمولاً چراغ چک موتور روشن میشود و با دیاگ کدهای خطای P0120 تا P0123 یا P0220 تا P0223 ظاهر میگردد که مستقیماً به مدار دریچه گاز اشاره دارند.
یکی از نکات مهم در لیفان X60 این است که پس از جدا کردن باتری یا تعویض دریچه گاز، ECU باید موقعیت جدید دریچه را یاد بگیرد (Throttle Body Relearn) و اگر این فرآیند انجام نشود خودرو ممکن است دور موتور نوسانی داشته باشد یا گاز خوردن تأخیری شود. این یادگیری معمولاً با روشن کردن موتور بدون فشار دادن پدال گاز و صبر کردن چند دقیقه یا با دستگاه دیاگ انجام میشود. همچنین تمیز کردن دریچه گاز هر ۴۰ تا ۶۰ هزار کیلومتر توصیه میشود تا رسوبات کربنی پاک شوند و عملکرد موتور نرم بماند. برای تمیز کردن بهتر است از اسپری مخصوص دریچه گاز استفاده شود و از برس نرم کمک گرفته شود تا سنسور موقعیت آسیب نبیند.
قیمت دریچه گاز لیفان x60 در بازار ایران بسته به برند و اصالت قطعه متفاوت است اما معمولاً بین ۱۲ تا ۱۸ میلیون تومان نوسان دارد و قطعات اورجینال یا شرکتی گرانتر از نمونههای متفرقه چینی هستند. در بسیاری از موارد مالکان به جای تعویض کامل دریچه، ابتدا آن را سرویس میکنند و اگر مشکل حل نشد به سراغ قطعه نو میروند زیرا تعویض دریچه گاز هزینه نسبتاً بالایی دارد و نیاز به یادگیری مجدد ECU دارد.
در مجموع دریچه گاز لیفان X60 کاملاً برقی است و از سیستم Drive-by-Wire استفاده میکند که این ویژگی برای یک کراساوور اقتصادی چینی در زمان عرضهاش نقطه قوت محسوب میشد. این سیستم دقت، نرمی و مصرف سوخت بهتری نسبت به دریچههای سیمی قدیمی ارائه میدهد اما حساسیت بیشتری به کثیفی و کیفیت برق خودرو دارد. مالکانی که لیفان X60 را نگهداری میکنند بهتر است هر چند وقت یک بار دریچه گاز را چک و تمیز کنند و در صورت مشاهده علائم کپ کردن، نوسان دور یا روشن شدن چراغ چک، سریعاً با دستگاه دیاگ بررسی نمایند تا از هزینههای سنگین تعمیر موتور جلوگیری شود. این قطعه اگر به درستی سرویس شود میتواند عمر طولانی داشته باشد و عملکرد موتور را در شرایط مختلف جادهای ایران حفظ کند.