ترمز خودرو یکی از مهمترین اجزای تشکیل دهنده خودرو است که نقش حیاتی در ایمنی سرنشینان دارد. اهمیت سیستم ترمز به حدی است که نمیتوان تصور کرد که یک خودرو بدون آن به کار خود ادامه دهد. روغن ترمز یا سیال هیدرولیک (hydraulic fluid)، نقش اصلی در راهاندازی سیستم ترمز را برعهده دارد. هر بار که راننده پای خود را بر روی پدال ترمز میگذارد و اتومبیل خود را متوقف میکند، از روغن ترمز استفاده میشود. ترمزها بدون این مایع نمیتوانند به درستی کار کنند. بنابراین مهم است که در شرایط خوبی نگهداری شود. بسیاری از دارندگان خودرو هنگام نگهداری از وسایل نقلیه خود، مانند تعویض منظم روغن، اصول اولیه را میدانند. چیزی که به همان اندازه مهم است، اما ممکن است به راحتی فراموش شود، روغن ترمز است.
روغن ترمز به عنوان یک جزء مصرفی در خودرو شناخته میشود که دائماً باید میزان آن بررسی شود. زیرا اگر به هر دلیل میزان آن کمتر از حد استاندارد باشد، ممکن است آسیبهای جبرانناپذیری به خودروی شما وارد شود. در ادامه با تن پارت همراه باشید تا به بررسی بیشتر روغن ترمز و هر آنچه به آن مربوط است بپردازیم.
فهرست مطالب
روغن ترمز چیست؟
روغن ترمز (به انگلیسی Brake Fluid)، ترکیبی مصنوعی (سنتزی) است که قسمت اعظم آن از ترکیبات پلی گلیکول اتری تشکیل شده است که در برابر فشار تراکمناپذیر است. روغن ترمز نیروی پدال ترمز فشرده شده را میگیرد، آن را به فشار تبدیل کرده و این فشار را به ترمزهای جلو و عقب ارسال میکند تا خودرو را متوقف کند. این مایع در دماهای بالا و فشار بالا عمل میکند و بدون آن، وقتی پدال ترمز را در داخل وسیله نقلیه خود فشار میدهید، ماشین شما نمیتواند متوقف شود. روغن ترمز یک ماده غیر قابل تراکم است که در داخل خطوط ترمز قرار دارد و نیروی ایجاد شده توسط فشار روی پدال ترمز را به هر یک از روتورهای ترمز (brake rotors) در چهار گوشه وسیله نقلیه شما میرساند. این به چرخها فشار وارد کرده و درنهایت حرکت شما را کند یا متوقف میکند.
روغنهای ترمز نسبت به رطوبت حساس بوده و با جذب رطوبت نقطه جوش آنها پایین میآید و خاصیت خود را از دست میدهند. معمولاً نقطه جوش روغن ترمز بسیار بالا و بیش از ۱۸۵ درجه سانتیگراد است. همچنین این روغن نباید در دمای پایین دچار یخزدگی شود و به همین دلیل سیالی که پایه آب داشته باشد نمیتواند به عنوان روغن ترمز مورد استفاده قرار گیرد.
روغن ترمز نیروی پای شما را چندین برابر میکند. در انیمیشن زیر میتوانید قدرت روغن ترمز را مشاهده نمایید که چگونه نیروی پای شما را از طریق لولهها به چرخها منتقل میکند.
مراحل کارکرد سیستم ترمز عبارتند از:
- راننده پای خود را بر روی پدال ترمز فشار میدهد.
- فشار دادن پدال ترمز یک پیستون را در کالیپر ترمز فشرده میکند.
- این فشردهساز باعث افزایش فشار در داخل لولههای ترمز شده و روغن ترمز را به حرکت در میآورد.
- فشار روغن ترمز باعث میشود روتورهای ترمز به لنت ترمز که با چرخها در ارتباط است، فشار بیاورد. آرام آرام چرخش چرخ کاهش پیدا کرده و درنهایت وسیله نقلیه متوقف میشود.
در تصویر زیر عملکرد کلی سیستم ترمز را مشاهده مینمایید:
انواع روغن ترمز
انواع مختلفی از روغن ترمز وجود دارد که شما باید با آنها آشنا باشید. اما اینکه کدام یک از آنها مناسب خودروی شما است، نکتهای است که حتماً در دفترچه راهنمای خودروی شما نوشته شده است. دو دسته کلی برای روغن ترمز وجود دارد که عبارتند از:
- روغن ترمز مبتنی بر گلیکول
- روغن ترمز مبتنی بر سیلیکون
روغنهای بر پایه سیلیکون در خودروهایی استفاده میشود که از فناوری ABS بهره نبردهاند. این خودروها معمولاً قدیمی هستند، زیرا تمام خودروهای جدید از این فناوری استفاده میکنند.
رایجترین نوع قابل استفاده روغن ترمز، روغنهای بر پایه گلیکول هستند که معمولاً در خودروهایی استفاده میشوند که مجهز به فناوری ABS میباشند. روغنهای بر پایه گلیکول توسط وزارت حمل و نقل ایالات متحده (DOT) و براساس نقطه جوش تقسیمبندی میشوند و در مدلهای مختلف نیز از همین عبارت DOT برای جداسازی آنها استفاده میشود که عبارتند از:
- روغن ترمز DOT2: نقطه جوش ۱۹۰ سانتیگراد
- روغن ترمز DOT3: نقطه جوش ۲۰۵ سانتیگراد
- روغن ترمز DOT4: نقطه جوش ۲۳۰ سانتیگراد
- روغن ترمز DOT5: نقطه جوش ۲۶۰ سانتیگراد
- روغن ترمز DOT5.1: همان DOT4 است ولی با خصوصیات DOT5
فناوری ساخت روغن ترمز DOT5 کاملاً متفاوت با مدلهای قبلی خود میباشد. این نوع روغن ترمز بههیچوجه قابلیت جذب رطوبت را ندارد و دمای جوش بسیار بالایی را دارد و بر پایهی سیلیکون ساخته شده و همچنین قابلیت ادغام با انواع دیگر مانند Dot4 یا Dot3 را ندارد. این نوع روغن که به رنگ بنفش است، برای خودروهای عادی توصیه نمیشود زیرا همانطور که گفته شد روغن ترمز باید خاصیت جذب رطوبت داشته باشد تا مانع از از بین رفتن سیستم شود. هرگز نباید از روغن Dot5 در خودروهای با سیستم ترمز ABS استفاده کرد.
DOT 4 و DOT 5.1 هر دو روغن ترمز مبتنی بر گلیکول هستند و بهطور گسترده در صنعت خودرو استفاده میشوند. تفاوت اصلی این دو روغن ترمز در نقطه جوش آنهاست. از آنجایی که هر دو روغن، مبتنی بر گلیکول هستند، با یکدیگر سازگار هستند، به این معنی که میتوان آنها را به راحتی و بدون آسیب رساندن به سیستم ترمز، مخلوط کرد.
بخشی از استانداردهایی که باید توسط سازندگان سیالات DOT رعایت شود، حداقل نقطه جوش خشک (Dry Boiling Point) و مرطوب (Wet Boiling Point) است. اینها حداقل دماهایی هستند که روغن ترمز باید قبل از شروع به جوشیدن روغن ترمز داشته باشد و در غیراینصورت میتواند منجر به خرابی کامل سیستم ترمز شود. بیایید نگاهی به حداقل دمای جوش روغن ترمز DOT که توسط وزارت حمل و نقل آمریکا مشخص شده است، بیندازیم.
نقطه جوش انواع روغن ترمز
به یاد داشته باشید، اینها فقط حداقل استانداردها هستند و تولیدکنندگان روغن ترمز میتوانند این ارقام را بهبود ببخشند. برای مثال در بازار میتوان روغن ترمز DOT 4 را با نقطه جوش بالاتر از برخی از انواع DOT 5.1، یافت. بسیاری از رانندگان نیز انواع مختلف را با یکدیگر ترکیب میکنند (به استثنای DOT5)، تا میزان نقطه جوش روغن ترمز را کمتر و یا بیشتر کنند.
تفاوت روغن ترمز آبی و زرد
روغن ترمز DOT4 معمولاً به رنگ زرد روشن یا قرمز زرشکی است و روغن ترمز DOT3 معمولاً به رنگ زرد، آبی و یا قرمز است. تفاوت این دو در نقطه جوش آنها است و بسته به نوع خودرو میتوانید از یکی از آنها استفاده نمایید.
روغن ترمز DOT4 چه رنگی است؟
روغن ترمز دات ۴ (DOT4) که دارای دمای جوش ۲۳۰ درجه سانتیگراد است، معمولاً به رنگ زرد روشن یا قرمز زرشکی است.
روغن ترمز DOT3 چه رنگی است؟
روغن ترمز دات ۳ (DOT3) که دارای دمای جوش ۲۰۵ درجه سانتیگراد است، معمولاً به رنگ زرد، آبی و یا قرمز است.
مخلوط شدن روغن ترمز ابی و زرد
مخلوط کردن روغن ترمزهای دات ۳، دات ۴ و دات ۵.۱ هیچ ایرادی ندارد و تنها میزان نقطه جوش آنها را تغییر میدهد. فقط باید دقت شود این سه بههیچوجه با دات ۵ ترکیب نشوند.
تفاوت روغن ترمز dot3 و dot4
اصلیترین تفاوت روغن ترمز DOT3 و DOT4 در نقطه جوش آنها میباشد. حداقل نقطه جوش دات ۳، ۲۰۵ درجه سانتیگراد است، نقطه جوش مرطوب آن نیز ۱۴۰ درجه سانتیگراد است. حداقل نقطه جوش دات ۴، ۲۳۰ درجه سانتیگراد است، نقطه جوش مرطوب آن نیز ۱۵۵ درجه سانتیگراد است.
کاربرد روغن ترمز DOT3
روغن ترمز DOT 3 محصولی مبتنی بر پلی گلیکول است. دات ۳ از اولین روغنهای ترمزی بود که ساخته شد، اما امروزه بهدلیل معرفی روغنهای ترمز پیشرفتهتر، محبوبیت خود را از دست داده است. حداقل نقطه جوش آن ۲۰۵ درجه سانتیگراد است، نقطه جوش مرطوب آن نیز ۱۴۰ درجه سانتیگراد است.
زمان تعویض روغن ترمز
با گذشت زمان، روغن ترمز با جذب رطوبت هوا کارایی خود را از دست میدهد. به همین دلیل باید بهصورت دورهای روغن ترمز را تخلیه کرده و آن را با روغن جدید جایگزین نمایید تا از عملکرد مناسب روغن ترمز اطمینان پیدا کنید. بسیاری از کارشناسان بهطور عمومی پیشنهاد میکنند روغن ترمز را هر دو سال تعویض نمایید. همچنین دفترچه راهنمای خودرو نیز میتواند به شما در تعیین دورههای تعویض این روغن کمک نماید.
نحوه تشخیص رنگ روغن ترمز
هنگام نگهداری از سیستم ترمز خودروی خود، باید رنگ روغن ترمز خود را بهطور منظم کنترل کنید. زمانی که از سیستم ترمز به روش صحیح استفاده میکنید، چند سال طول میکشد تا خراب شود. رانندههای خودرو باید رنگ روغن ترمز خود را بدانند. این موضوع به شما کمک میکند تا بدانید دقیقاً چه زمانی روغن ترمز باید تعویض شود. رنگ روغن ترمز بسته به نوع روغن مورد استفاده شما متفاوت خواهد بود.
علائم وجود مشکل در سیستم ترمز
مهمترین این علائم عبارتند از:
- روشن شدن چراغ هشدار ترمز
- سفت شدن پدال ترمز
- مشکل در ترمز گرفتن
- شنیدن صدا از سیستم ترمز
چرا روغن ترمز خودرو کم می شود؟
نشتی شیلنگها یا سیستم ترمز باعث میشود که سطح روغن پایین بیاید که در این حالت باید سریعاً به تعمیرگاه مراجعه کرد. گاهی نیز کم شدن روغن ترمز به دلیل تمام شدن لنتها میباشد که در صورت تعویض لنت، سطح روغن دوباره به حالت اولیه بازمیگردد. پیشنهاد میشود حداقل ماهی یکبار سطح روغن خودروی خود را چک نمایید تا از پیامدهای ناگوار مشکلات ترمز جلوگیری کنید.
1 دیدگاه